خانه » اصول دین » امامت » ولایت امیرالمومنین در قران

ولایت امیرالمومنین در قران

ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام در قرآن

آیات فروانی در قرآن کریم وجود دارد که به صورت مستقیم و غیر مستقیم می توان به آن ها برای اثبات ولایت و امامت امیرمؤمنان علیه السلام استناد کرد؛ از جمله:

 

  • آیه ولایت

إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ ءَامَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَوهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَوهَ وَهُمْ رَ کِعُونَ المائده/ ۵۵

سرپرست و صاحب امر شما، تنها خدا، پیامبر او و کسانی هستند که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را بر پا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند.

قاضی عضد الدین ایجی متوفای ۷۵۶ ه.ق در کتاب المواقف میگوید:

وأجمع أئمه التفسیر أن المراد علی

تمام پیشوایان تفسیر اجماع دارند بر این که این آیه در باره امام علی علیه السلام نازل شده است .

المواقف فی علم الکلام،ج ۳ ،ص ۶۰۱

سعد الدین تفتازانی متوفای ۷۹۳ ه.ق در شرح المقاصد میگوید:

نزلت باتفاق المفسرین فی علی بن أبی طالب رضی الله عنه حین أعطى السائل خاتمه وهو راکع فی صلاته

به اتفاق مفسران، آیه ولایت هنگامی که سائل از علی بن أبی طالب (علیه السلام )درخواست کمک نمود و آن حضرت انگشتریخویش را در حال رکوع نماز به او عطا فرمود، در شأن وی نازل گردید.

شرح المقاصد فی علم الکلام،ج ۲ ،ص ۲۸۸

طبری در تفسیر خود به نقل از مجاهد نوشته است:

{إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ}الآیه. نزلت فی علی بن أبی طالب تصدق وهو راکع

این آیه در باره علی بن أبی طالب علیه السلام نازل شده است و او در حال رکوع صدقه داده است.

جامع البیان عن تأویل آی القرآن،ج ۶ ،ص ۳۹۰

همچنبن ابن أبی حاتم در تفسیر خود از عتبه بن أبی حکیم همین مطلب را نقل کرده است:

عن عقبه بن أبی حکیم فی قوله : * (إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّه ورَسُولُه والَّذِینَ آمَنُوا )* قال : علی بن أبی طالب

تفسیر القرآن العظیم مسندا عن رسول الله صلّى الله علیه وسلّم والصحابه والتابعین،ج ۴ ،ص ۱۱۶۲

ابن تیمیه در باره تفسیر طبری و تفسیر ابن أبی حاتم گفته است:

تفاسیرهم متضمّنه للمنقولات التی یعتمد علیها فی التفسیر

تفسیر طبری و ابن ابی حاتم از تفاسیری است که روایات نقل شده در آن ها، در تفسیر قرآن قابل اعتماد هستند

منهاج السنه، ج ۷ ، ص ۱۷۹

آلوسی در باره شأن نزول این آیه گفته است:

غالب الأخباریین على أن هذه الآیه نزلت فی علی کرم الله وجهه

اکثر صاحبان روایت، بر این باور هستند که این آیه در باره علی کرم الله وجهه نازل شده است.

روح المعانی،ج ۶ ،ص ۱۶۸

ونیز گفته است:

والآیه عند معظم المحدثین نزلت فی علی

از دیدگاه بیشتر محدثین، این آیه در باره علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده است.

روح المعانی،ج ۶ ،ص ۱۸۶

شیخ الطائفه،شیخ طوسی میگوید:

و أما النص علی إمامته من القرآن و أقوی ما یدل علیها قوله تعالی إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آَمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ

تلخیص الشافی فی الإمامه،ج ۲ ،ص ۱۰

خواجه نصیر الدین طوسی میگوید:

ولقوله تعالى : ( إِنَّما وَلِیُّکُمُ . . . )وإنّما اجتمعت الأوصاف فی علی علیه السلام

العمده،ص ۱۶۷

شیخ مفید میگوید:

ثم لنص الله على ولایته فی القرآن حیث یقول جل اسمه إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُون

الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد،ج ۱ ،ص ۷

 

  • آیه ابلاغ

یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ المائده/ ۶۷

ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت برتو نازل شده است، به طور کامل (به مردم)ابلاغ کن؛ و اگر چنین نکنی، رسالت او را انجام ندادهای. خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم، حفظ می کند.

إبن أبی حاتم (متوفای ۳۲۷ ه)یکی از مفسران بزرگ اهل تسنن از أبو سعید خدری چنین آورده:

حَدَّثَنَا أَبِی، ثنا عُثْمَانُ بْنُ خُرَّزَادَ، ثنا إِسْمَاعِیلُ بْنُ زَکَرِیَّا، ثنا عَلِیُّ بْنُ عَابِسٍ، عَنِ الأَعْمَشِ ابنى الحجاب، عَنْ عَطِیَّهَ الْعَوْفِیِّ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ، قَالَ:”نَزَلَتْ هَذِهِ الآیَهُ ” یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ” فِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ”.

این آیه در باره علی بن ابی طالب نازل شده است.

تفسیر ابن أبی حاتم، ج ۴ ص ۱۱۷۲

خود او در مقدمه تفسیرش ، تمام روایات کتابش را در تفسیر آیات ، صحیحترین روایتهای ممکن میداند :

فتحریت اخراج ذلک باصح الاخبار اسنادا ، واشبه ها متنا ، فاذا وجدت التفسیر عن رسول الله صلى الله علیه وسلم – لم اذکر معه احدا من الصحابه ممن اتى بمثل ذلک ، واذا وجدته عن الصحابه فان کانوا متفقین ذکرته عن اعلاهم درجه باصح الاسانید ، وسمیت موافقیهم بحذف الاسناد .

صحیح ترین اخبار را از جهت سند و متن انتخاب کردم ؛ پس اگر از رسول خدا صلی الله علیه و آله سخنی در تفسیر دیدم وصحابه نیز سخنی داشتهاند سخن رسول را ترجیح دادم ، و اگر از صحابه سخنی در تفسیر نقل کردم صحیحترین آن را از جهت رتبه و درجه نقل کردم و نام موافقان آن را با حذف سند آوردهام .

آلوسی در تفسیر خود می نویسد:

روی ابن مردویه عن ابن مسعود قال کنا نقرأ علی عهد رسول الله )ص(: بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ إنّ علیّاً ولیُّ المؤمنین وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ

ابن مردویه از ابن مسعود نقل می کند که ما در زمان رسول الله صلی الله علیه واله وسلم این آیه را اینگونه می خواندیم: آنچه ازرا به طور کامل (به مردم) ابلاغ کن، و اگر چنین نکنی، رسالت » علی ولی مومنین است « طرف پروردگارت برتو نازل شده است که او را انجام نداده ای.

روح المعانی، ج ۶ ، ص ۱۹۳

و سیوطی این روایت را این چنین نقل کرده است:

بَلِّغْ مَا اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ إنّ علیاً مَولَی المؤمنین وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ. یا أیها الرسول بلغ ما أنزل إلیک من « : أخرج ابن أبی حاتم وابن مردویه وابن عساکر عن أبی سعید الخدری قال: نزلت هذه الآیهعلی رسول الله صلی الله علیه وسلم یوم غدیر خم فی علی بن أبی طالب. » ربک

الدر المنثور، ج ۲ ، ص ۲۹۸

مجلسی اول در لوامع صاحبقرانی می نویسد :

آن چه متقدمان علماى ما روایت نموده اند به أحادیث فوق تواتر اضعافا مضاعفه: آن است که حضرت سیّد الأنبیاء و المرسلین خطبه ثقلین را در حجّه الوداع در عرفات خواندند و در مسجد خیف در منى خواندند و ابو بکر، و عمر، و ابو عبیده جراح، و سالم مولى حذیفه، و جمعى دیگر فهمیدند که غرض حضرت نصّ بر امامت على بن ابى طالب است همگى به کعبه رفتند و هم سوگند شدند که سعى نمایند در ازاله این معنى، و حق سبحانه و تعالى آیات فرستاد و حضرت رسول صلّى اللَّه علیه و آله ایشان را طلبید و آیات را بر ایشان خواند ایشان قسمها یاد کردند که چنین نکردهایم، و تکذیب حق سبحانه و تعالى و رسول او صلّى اللَّه علیه و آله کردند تا آن که آیه یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ در راه مدینه در منزلت او نازل شد، و حضرت رسول صلّى اللَّه علیه و آله به جبرئیل فرمودند که امت من تازه عهدند به اسلام و قدیم العهدند در عداوت امیر المؤمنین …..

لوامع صاحبقرانی،ج ۱ ،ص ۳۳

 

  • آیه اکمال دین

أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمْ الاِْسْلاَمَ دِیناً المائده/ ۳

امروز، دین شما را برایتان کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین(جاودان)شما پذیرفتم. خطیب بغدادی با سند معتبر نقل کرده است که این آیه بعد از معرفی امیرمؤمنان علیه السلام در غدیر خم، نازل شده است:

وَهُوَ یَوْمُ غَدِیرِ خُمٍّ لَمَّا أَخَذَ النَّبِیُّ (ص)بِیَدِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ، فَقَالَ: ” أَلَسْتُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ؟ “، قَالُوا: بَلَی یا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: ” مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ “، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: بَخٍ بَخٍ لَکَ یَابْنَ أَبِی طَالِبٍ أَصْبَحْتَ مَوْلایَ وَمَوْلَی کُلِّ مُسْلِمٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: {الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ}.

روز غدیر خم، زمانی که پیامبر دست علی بن ابی طالب را گرفت، سپس فرمود: آیا من سرپرست مومنان نیستم؟ گفتند: بله ای رسول خدا! فرمود: هرکس که من مولای او هستم پس علی مولای اوست. پس از آن، عمر بن خطاب گفت: تبریک تبریک بر تو ای فرزند ابی طالب ؛ زیرا از این پس تو مولای من و مولای کل مسلمانان هستی، سپس این آیه نازل شد: امروز، دین شما را برایتان کامل کردم.

تاریخ بغداد، ج ۸ ، ص ۲۸۹